Առանց «ինչու»-ների ու «որովհետև»-ների..

- Արի´: Նստի´ր Կողքս: Ժպտա´, դա ինձ արդեն հերիք է 

- Գիտե ՞ ս, ես հավատում եմ

- Ու ՞մ: Լավ, կամ ինչի՞ն

- Ամենին: Ես հավատում եմ իմ արևին, հավատում եմ ժպիտին, հավատում եմ իմ երազներին ու երազանքներին: Քեզ էլ եմ հավատում` ուրիշ  ելք չունեմ:

- Բայց ես վատն եմ: Ինձ պետք չէ հավատալ: Մի օր ես կգնամ ու դու էլի կգնաս այ այն անկյունը` այն քո աշխարհը: Ես դա ուղղակի չեմ ուզում: Առանց բացատրությունների, առանց ինչու-ների ու որովհետև-ների: Ես քեզ չեմ սիրում: Ես քեզ ուղղակի ունեմ իմ ներկայում, ունեցել եմ ոչ վաղ անցյալում ու պահպանում եմ, որ ունենամ հեռու ապագայում: Իմ հետ հույսեր չկապես, ապրիր ուղղակի, ապրիր ազատ` առանց «ինչու»-երի ու «որովհետև»-ների, որոնք դու այդքան շատ ես սիրում

- Ես ազատ եմ: Ու ապրում եմ, ուղղակի ապրում: Բայց հավատում եմ քեզ, որովհետև ազատ եմ, երբ տեսնում եմ քեզ, ժպիտդ, երբ դու անկեղծ ես ինքդ քո հետ, երբ կեղծ ու արհեստական չես: Ես զուրկ եմ այդ 

կապանքներից  միայն այդ դեպքերում: 

- Էլի «բայց» ու էլի «որովհետև»

- Ըհն.., - (Լռություն), - Յուրաքանչյուր խոսք պիտի  դուրս գա մեր բերանից  ինչու՞  հարցը տալուց ու որովհետև  բացատրությունը ստանալուց հետո: 

- Դեռ մարդ չես դարձել, Փոքրի~կ

- Ի~: Ինչու՞ Իմ տարիքում մարդիկ արդեն սեփական բիզնեսն են ունենում, ստեղծած են լինում ամուր կամ ոչ այդքան ամուր ընտանիք ու արդեն ուրախանում են իրենց համով բալիկներով: 

- Մարդիկ սովոր են արարքներ գործել` անգամ իրենք իրենց չտալով այդ ինչու հարցը ու չստանալով որովհետև բացատրությունը: Նրանք անում են գործը ու հեռանում.,

- Իսկ  ամենակարևորը ու՞մ են թողնում: Ի՞նձ: Լավ, ինչ արած, դրանք էլ կվերցնեմ: Մեկ է, ես հավատում եմ  այդ բացատրության ու հարցերի կարիք չզգացող մարդկանց: 

Մի քանի րոպե լռություն է: Փոքրիկը չի լսում զրուցակցի ծանր շնչառությունը ու խառնվում է

- Հե~յ: Գնացի՞ր: Իսկ, իսկ քո «ինչու՞»-ն , իսկ «որովհետև՞»-ը...

Փոքրիկը վերցնում է այդ հարցերի ու բացատրությունների կույտը ուսերին ու ծանր քայլերով դուրս գալիս  այդ հավատով լի սենյակից, որտեղ սովորաբար հանդիպում  էր իր հավատի ու ազատության ընկերոջ հետ: 

Թողեք զգամ.. Մի սպանեք!!!

Թող լինի սա մի օր, երբ Լիլին գժվեց, երբ որովայնում, ուղեղում ոչ թե թիթեռնիկներ կամ ծաղիկների թերթիկներ էին թռվռում, այլ մարդկանց դեմքերը, խոսքերը, պատկերները: Մարդկանց դեմքերը` չարությամբ լցված, պատրաստ հոշոտել իրար: Երկար ժամանակ է արդեն, ինչ փորձում է կարգավորել կյանքը, երբ փորձում է  կարծես թե հարազատներին հասկացնել, որ ծիծաղելով, ծաղրելով երբեք չեն կարող օգնել դիմացինին, իսկ եթե չեն էլ ուզում օգնել` պետք չէ խանգարել, որ ինքն իրեն տեսնի ինչ կերպ է կարգավորում: Լիլին արթնանում էր ժպիտով ու գլուխը բարձին դնում արցունքներն աչքերին: Ամեն գիշեր նույն պատմությունն էր: Ժամերով պտտվում էր անկողնում` այդպես էլ հարմար, պաշտպանված տեղ չգտնելով այդ մի փոքր տարածությունում:
Այդ օրն էլ արթնացավ ժպիտով, օրվա կեսը անցավ ժպիտով: Բախ! Մի հարված... Ու վերջ:
Գլուխը կախեց ու վարդագույն ակնոցները մի հարվածով կորցրեցին իրենց վարդագույն ապակիները` թողնելով մետաղե ծայրերով այդ առարկային տկլոր, հետն էլ անգույն: Լիլին մենակ էր` փաստորեն: Կծկվում էր տաք ադեալի մեջ ու էլ չկարողանալով պահել կուտակված արցունքները` սկսում էր լացել: Անձայն, որ ոչ մեկը չլսի, թաքուն, որ ոչ մեկ չտեսնի, անհետք, որ ոչ մեկ չհասկանա: Ծիծաղում էր` հիմար կատակների վրա: Երբեմն արդեն դժվար էր այդ ամենի վրա ձևացնել դեմքին ծիծաղը և ժպիտը: Առայժմ ստացվում էր դերը պատվով տանելը, կարծես թե դեռ ոչ ոք չի հասկացել: Համոզում էր, որ կողքին ընկերներ ունի: Մոռանում էր, որ ամեն մարդ իր դարդին ա: Ու ժպտում էր, ծիծաղում էր:
Մի բաժին մրոտված երեսով ու հոգով վերադառնում է տուն: Կիսաանձրև ձյունը թրջում էր մազերը: Դեմքին հարվածքում էր մռայլ ներկան: Նայում էր առաջ:
"Էլի՞ մշուշ.. Հերիք չի՞
Ուզում եմ տեսնել: Զգում եմ մի բան: Հասկանում եք: Զգում եմ: Թողեք զգամ!! Մի սպանեք!! Ախր անհասկանալի է, անարդար: Բոլորին վերադառնում է այն, ինչ տալիս են դուրս, դիմացինին, շրջապատ: Սա չէր իմ տվածը: Սա չէր.. "
Ու էլի սառը անկողինը, պիտակների արդեն տեսականին, լողացող, վազող օրերը օրացույցից սպառնում են իրենց մինուսներով: Ու Լիլին ուզում է ուղղակի բռնել սլաքները` ժամանակի: Դրա համար նա ուժ կգտնի իր թույլ մարմնում.. Մշուշի մեջ չէր տեսնում, չէր լսում: Մշուշի մեջ զգում էր լուսավոր կետը` միակ բանը, որ ներկայում պահում էր նրան: Ու անրևախառը ձնի տակ, վիրավորանքների հերթական մասնաբաժինը կուլ տալու ժամանակ, ադեալի մեջ կծկված, գրքերի, խնդիրների կույտի մեջ նստած, թե անկողնում շուռումու գալուց կրկնում էր Լիլին. "Թողեք զգամ..Մի սպանեք!!"

Անվերնագիր N2

"Հասկանալի հույզերի մի շարան է հետապնդում ինձ: Ես հասկանում եմ մարդկանց, բայց միևնույն ժամանակ մեղադրում մաքուր սխալներ գործելու մեջ: Ես հասկանում եմ, բայց լռում եմ: Անհասկացողի ու միամիտի կերպարը այս պահին ձեռնտու է: Պիտի լռեմ, պիտի թաքցնեմ: Մարդիկ արժանի չեն  իրենց հավասարին: Մարդիկ ձգտում են իրենցից ավելիին կամ էլ իրենցից մի քանի քայլ հետ մնացածին: Դու հիմա հեգնում ես, մեղադրում, լռում, անպատվում: Դու լուռ ես.. Դու մեղավոր ես: Երբեմն ինքս ինձ ստիպում եմ երջանիկ զգալ այն մտքից, որ ես անմեղ եմ, որ  մտքերիս կծիիկի մեջ չի եղել չարի մասնաբաժինը: Մտածել եմ, վախեցել, բայց .. Բայց ուղղակի անմեղ մնացել:"
Երկար ժամանակ գրելու պատճառով մատի վրա փոսիկ առաջացրած գրիչը ձեռքին  անշարժացել էր Նինան` հայացքը հեռու~,  մքերը կարծես թե մոտիկ, բայց կրկին հեռու.. Երեկոյան երկինք էր դա, երբ սպիտակ կամ տեղ-տեղ կապույտ այդ զանգավծները, որոնց ամպեր ենք ասում, հոսում էին դեպի գիշերակաց: Իրենց հերթափոխն էին ստանձնում խիստ, մռայլ հագուստներով, փոքրիկ աստղիկ-զարդերով գունավորած գիշերային ամպերը: Նինան չէր էլ հասկացել, թե ինչպես է վաղվա անվերջ թվացող նախադասությունների հարյուրյակները թողել և ընկել լողացող ամպերի ու աստղերի ալիքների մեջ: Ինչպես է սկսել յուրաքանչյուր հետ մնացած ամպիկի իր կողմը քաշել ու սկսել հարցուփորձ անել: Ի ՞նչ էր հարցնում: Նրա մասին.. Խեղճ ամպիկներին այնքան էր տանջում, մինչև նրանք չդիմանալով ուժերը հավաքում էին ու վազում մեծերի հետևից: Նա լուր չուներ արդեն ինչքան ժամանակ կլիներ: Չնայած, որ վաղուց արդեն հրաժարվել էր այն մտքից, որ երբևէ խոստովանել է ինքն իրեն, թե կարող է սիրել երկրային, մարմնական կերպարանք առած որևէ էակի: Նրա համար մարդ ասվածը շատ հարաբերական էր: Լռության ու երազների մեջ էր նա միայն գտնում իրեն: Այնտեղ թվացյալ իրականությունը ավելի մոտիկ էր իրեն, ավելի քաղցր, ավելի գրավիչ, ավելի ու ավելիների մի անվերջ բառարան.. Դե ինչ, սա է իրականությունը, այն պիտի ընդունել անխոս ու առանց առարկությունների: Թերևս առարկելը անիմաստ է, անօգուտ. միևնույն է ոչինչ չի փոխվելու, ոչ-մեկն էլ չի փոխվելու.. Նինան կմնա ինչպիսին որ է, առանց  կեղծ դիմակ, կամ էլ ձևական պահվածք իրեն շնորհելու: Միևնույն է Նինայի համար կյանքը միայն նրանում չէր: Օր-օրի շուրջը պտտվող կամ դադարի մեջ գտնվող առարկաները, մարդիկ սկսում էին անսովոր մի հետաքրքրություն իրենց մեջ արթնացնել ու օր-օրի նա ավելի էր սկսում  հասկանալ, որ կյանքը մտքերում չէ, դա ուղղակի պատրանք է, որ մենք ստեղծում ենք իրականության պատահականությունների  հետ համադրելով: 

Իրականություն..

Գիշերը մտածել էի արդեն, թե ինչ պիտի անեմ: Նույնիսկ, թե երբ պիտի ժպտամ, երբ պիտի աչքերս փակեմ ու կորչեմ իրականության քաղցր գույների մեջ: Երաժշտությունը, որը պիտի կանգ առներ այդ պահին, քայլերս, որոնք պիտի դադարեին առաջ գնալ: Ամեն ինչ, ամեն ամեն ինչ.. Բայց լույսը բացվեց, արևը հեգնական ժպտաց, ամպերը քամի խոստացան:
Դատարկություն, միայն դրանով էի լցված: Միևնույն է, չհանձնվեցի
Գնացի, քայլերս ուղղեցի դեպի վերև, դեպի լույս, դեպի քամի: Ժպտում էի հիմարի նման, ժպտում էի կողքս նստած ագռավին, որը հետևում էր օդերում թռվռող իր ընկերուհուն: Երաժշտության ամեն մի հնչյունը ավելի էր քաղցրացնում ժպիտս: Դատարկություն էի գովերքում, փառաբանում:
-Ինչու՞ ես նորից այստեղ եկել: Մի ամիս առաջ այստեղ եկար արցունքն աչքերիդ: Ցուրտ էր այն ժամանակ, էլի քամի, բայց արցունքներիդ մեջ հույս կար: Իսկ հիմա՞
-Ինչու՞ եմ եկել.. Գիշերը որոշեցի, որ այստեղի կարիքն ունեմ: Հասկացա, որ այդ օդը պետք է ապրելու համար: Հասկացա, որ այս պատկերը կյանքիս բոլոր պահերին պիտի տեսնեմ: Այն օրը, հա այն օրը մենք միասին էինք նայում այնտեղ, հիմա ես մենակ եմ իմ զույգ աչքերի հետ:
-Բայց այս ամենը քեզ ցավ է պատճառում: Սխալ է այստեղ գալը:
-Սխալ չէ: Ես այստեղ ինձ պաշտպանված եմ զգում: Երբ այս շենքերը, շարժվող մեքենաները, խաչվող փողոցները կամ գլխիկոր քայլող մարդկանց տեսնում եմ իրար հետ: Հասկանում եմ, որ շատ փողոցներ դեռ պիտի խաչվեն իմ կյանքում: Ու ժպտում եմ, երևի հիմար եմ, չգիտեմ: Դու ինչու՞ ես այստեղ:
-Տե'ս, օդում թռվռում է, աչքերը փայլում են, որովհետև իմ կողքին է: Իմ լիարժեք կեսն է, ծանոթացիր: Ճիշտ է մեզ ագռավ են ասում, բայց մենք էլ ենք կարողանում զգալ, ժպտալ կամ թեկուզ սիրել:
-Գիտեմ: Ինձ թվում է անշունչ առարկաներն էլ են սիրում: Օրինակ իմ կապույտ գրիչը ոնց որ թե անտարբեր չէ կարմիրի նկատմամբ: Առանձին կիսատ են:
-Հա, ինչ է, դու չգիտեի՞ր: Դա շնչելու կամ էլլ ուտելու նման է: Լինում են չէ պահեր, երբ չես ցանկանում ուտել կամ մոռանում ես ուղղակի: Սիրելն էլ է այդպես, դատարկության պահերը հենց այդ ժամանակն է, երբ ուղղակի մոռանում ես կամ էլ ցանկանում ես մոռանալ: Գալիս է մի պահ, երբ քաղցը տանջում է արդեն ու հիշում ես ուտելու մասին: Հասկացիր, կգա մի պահ, երբ կհիշես ներսումդ ապրող սիրո մասին
-Չեմ ուզում հիշել, երբեք: Կամ էլ, թող նոր ու քաղցր իրականությունը հիշեցնի մոռացվածի մասին: Արդեն ուշ է ու ոնց որ մրսում եմ: Դու էլ գնա, նա քեզ սպասում է, փորձիր չնեղացնել նրան երբեք, նա արժանի չէ: Երգերս  ինձ են սպասում: Հաջողություն, չգիտեմ մյուս անգամ, երբ կգամ...
-Գնա ու միշտ ժպտա..

Երեսով դեպի պատը..

Գլուխդ բարձին ես դնում ու սկսում է զրույցը պատից քեզ նայող մորուքավոր, բարի աչքերով ծերունու հետ, որին դու Աստված ես ասում:
-Այսօրն էլ անցավ Աստված ջան: Ի՞նչ ես ուզում, որ պատմեմ: Թե ինչպե՞ս անցավ օրս, թե ի՞նչ լավ մարդկանց հանդիպեցի ու թե ինչքա՞ն բարի էին նրանք կամ թե ինչքա՞ն ժպիտ պարգևեց ինձ այս օրը: Չէ, կներես, բայց ասելու բան չունեմ: Քեզ պետք է լսել, չէ՞ : Լսեցի, լսեցի ինչ էիր ասում, հետո՞:  Կարծես թե հավատս կորցնում եմ, գիտես: Այն ժամանակ այնքան էի քեզ հավատում, որ աչքերս բացում էի, երկնքին էի նայում, որը դեռ կապույտ էր ու արև էր իր մեջ պարունակում, բարի լույս առաջինը քեզ էի մաղթում, լավ օր էի ցանկանում երկուսիս էլ, հետո նոր տեղիցս վեր կենում:
Էսպես մի երկու բան ես ասում Աստծուն, որին պատկերացնում ես պատից քեզ նայող: Հետո սկսում ես գնալ անցյալ, վերադառնում ես ներկա, հասկանում ներկայի քաղցրությունը, որը ունի դառը երանգներ:
Զգում ես, որ մեջքի վրա անհարմար է ու ինչ էլ ասես Ատծուն մեկ է, նա իր որոշումները հետ չի վերցնելու ու ապագադ ավելի վատն է լինելու: Ու շրջվում ես կողքի վրա, ցանկալի է ձախ, որովհետև դեռ չես մոռացել աջ ուսիդ նստած հրեշտակի մասին, որին չէիր ուզի ճզմել,  չնայած, որ նրան լսելու պատճառով էլ է, որ հիմա էս օրի ես: Շրջվում ես, կծկվում ու դեռ երկու ժամ էլ արթուն ես` երեսով դեպի պատը...

Տաք քամու հետ..

- Մի գոռա վրաս, ես  ընդամենը օգնել եմ նրան, իսկ էդտեղ վատ բան չկա
- Օգնել ես? Ա~խ, Լիլի, դու ոնց որ երեխա լինես: Դու օգնել ես նրան, ով քեզ ցավ է պատճառել, ում պատճառով դու օրերով չէիր խոսում, չէիր ուտում ու միայն քնելով էիր կարողանում հանգստանալ ու հիմա եկել ասում ես, որ օգնել ես այդ ահավոր մարդուն?
-Ախր, Գո~ռ, հասկացիր, ես այլ ելք չունեի: Ես մարդ եմ ու նա էլ իմ նման մարդ է: Այդ պահին նա իմ օգնության կարիքն ուներ ու ես չէի կարող անտարբեր անցնեի կարիքավոր մարդու կողքով` հասկանալով, որ ինձնից կարող է կախված լինել մեկի ժպիտը, մեկի առողջությունը կամ ուրախությունը
-Բոլորս վախեցել էինք, երբ իմացանք նրա հետ ես
-Գիտեմ, կներեք ինձ, դու իմ լավ ընկերն ես ու գիտես, որ չեմ ուզում քեզ այսպես նյարդային տեսնել: Դե~, ժպտա~, ընդհանրապես ջղայնանալու առիթ չկա, լավ? հավատա ինձ
-Լավ, բայց խոստացիր, որ էլ էդպիսի բան չես անի: Հասկացիր, ամեն ինչ վերջացած է ու դու ոչինչ չես կարող անել, ինչ եղել է, պետք է մոռանաս ու շարունակես ժպտալ, ծիծաղել ու ծաղրել: Մի խոսքով դու պարտավորես կյանքը վայելել, այլ ոչ թե այն հազիվհազ կրել ուսերիդ ու սրտիդ վրա:
Լիլիի ամենամոտ մարդը մայրիկից հետո Գոռն էր` նրա  ամենամոտ ընկերը: Գոռը սովորում էր քոլեջում, որը գտնվում էր Լիլիի դպրոցից ոչ հեռու: Երբ հարմար էր լինում նրանք միասին էին գնում տուն, իսկ այդ երբը համարյա ամեն օր էր լինում: Լիլիենց տունը ավելի հեռու էր ու դեռ երկար ճանապարհ էր մնում նրան անցնելու միայնակ: Դե պարզ է նա միայնակ իրեն չէր թողնի: Երաժշտությունը նրա մենության ու դատարկ ճանապարհի լավագույն ընկերն էր: Հեռախոսի մեջ "լցոնած" երգերն էլ անիմաստ չէին, ամեն մեկը մի պամտություն, ամեն մեկը մի էջ էր, ամեն մեկը մի բառակույտ էր ու երկու զույգ աչքեր էին: Գոռին նա վստահում էր ամեն ինչ, նույնիսկ իր վատ արարքները, չնայած որ դրանք շատ քիչ էին: Իմաստ չէր գտնում ինչ-որ մեկին վատություն անելու մեջ, դրանից մենակ վատ լիցքեր էր ստանում: Անկախ իրենից ժպտում էր ու հիմարի նման ժպտում: Միասին գժություններ էին անում: Լիլին եղբայր, քույր չուներ և Գոռը նրա համար ամեն ինչ էր. եղբայր, քույր, հորեղբայր, հորաքույր և այլն: Գոռը գիտեր Լիլիի կյանքի բոլոր մանրամասները ու երբեք նրան չէր արգելում ոչինչ, թողնում էր, որ զգա ցավը, փորձի դիմացինին, զգա խաբվելու համը: Ու զգաց, համտեսեց ու ցավեց:
Այս անգամ էլ, Լիլին ու Գոռը թեթև գժտվելուց հետո բարձրացան իրենց սիրելի վայրը ու սկսեցին երգել: Երգում էին աչքերը փակ ու ինքնամոռաց, մի շիշ գինին ձեռքներին.. Դե գնա, դե գնա, կհիշես էլ քո ժպիտը քո, հայացքը իմ: Կար ժամանակ, երբ իմ երազն էիր կարծես: Դառնում էիր հուր ու բոցկլտում կյանքով: Դե գնա..
Այս տողերը եղան վերջինը  և երկու գժերը էլ  փակեցին աչքերը գարնանային տաք քամու հետ..