Արձագանք

Եղանակները բացվել են: Մարդիկ երեկոյան դուրս են գալիս զբոսանքի՝ վայելելու գարնանային հաճելի եղանակը:
Մեկ անգամ կենտրոնական փողոցով քայլելը ինձ մի բան հասկացրեց, որը մինչ այդ ես երևի ուղղակի չէի նկատել: Չգիտեմ ինչպես անվանել, երևի տարօրինակ այդ երևույթը: Ես չգիտեի, որ իմ և մի քիչ մեծ տարիքի երիտասարդները այսքան անշնորհք են: Շատ եմ քայլել մինչ հիմա շատ սիրելի մեր քաղաքում, բայց այսպիսի երևույթի դեռ ականատես չէի եղել: Զարմանք, զայրույթ, զզվանք. ինչ ասեմ, բոլորը խառնվեց իրար: Եթե մինչ այս մեր սերնդի մասին մասին բացասաբար արտահայտվելուց կարող էի հակառակը համոզել, դեմ կանգնել այդ ընդհանրացմանը, փորձել այդ թյուր կարծիքը փոխել, ապա հիմա այդ պահերին կհամաձայնվեմ այդպիսի կարծիքներ արտահայտողի հետ: Եթե ճիշտն ասեմ՝ մինչև հիմա չէի նկատել այդպիսի երևույթներ, բայց վերջի երեք ամսում եղանակի տաքանալու հետ ի հայտ ենեկել արտահայտվելու և ինքնացուցադրման կարիք ունեցող երիտասարդներ ու ավելի շատ դեռահասներ, որոնք էլ իրենց հետ բերեցին նմանատիպ երևույթները: Փաստորեն այս տխուր վիճակը մեծ մասշտաբներ է կրում մեր քաղաքում: Երևի այսքան ժամանակ բացառություններ հանդիսացող մարդկանցով եմ շրջապատված եղել, և ինչպես ասում է ընկերներիցս մեկը. "Բացառությունները հաստատում են փաստը", իսկ փաստն այն է, որ երիտասարդությունը չի կարողանում իրեն զսպել ու դրանով դիմացինին ստիպում է, որ դաստիարակության կարիք ունի: Բայց եթե համարձակվես իրենց երեսին դա ասել, ապա ինքդ անշնորհք ու անտակտ կհամարվես: Կսկսեն իրենց ծնողներին ու մեծերին հարգելուց, այնինչ հենց իրենք պետք է սկզբում նորմալ դսրևորեն իրենց դրսում և հասարակական վայրերում՝ դրանով ցույց տալով հարգանք ծնողների և դիմացինի նկատմամբ:
Այնպես կուզեի մի անգամ զրուցել այդ խեղճերի հետ, դե մի երկու հարց տալ ու վայելել նրանց անկրկնելի պատասխանները: Գուցե ընթերցողների մեջ գտնվեն նրանցից  ոմանք ու կարդան այս տողերը՝ ինքներն իրենց այս հհարցերը տալով և պատասխանելու փորձ անելով:
Ի՞նչ տարօրիանկ կամ բացասական հանգամանք կա կիթառով քայլող մարդու մեջ, որի պատճառով ձեզ լավ չեք զգում, կենդանական բնազդներ են առաջանում:  Երբվանի՞ց եք անհանգստանում  դիմացինի մազերի համար. ինչ միջոցներով են դրանք բերվել որոշակի տեսքի, ինչքա՞ն ժամանակ է դրա համար ծախսվել: Համատարած բոլորի մոտ նույն հայացքներն են, երբ տեսնում են կիթառով մարդու: Ինչի՞ է հարց առաջանում, թե ինչ է այդ պայուսակի մեջ: Շա՞տ եք ֆիլմեր նայել, որտեղ ջութակի կամ կիթառի պայուսակների մեջ դիպուկահար զենքեր են եղել: Կամ եթե այդպես էլ լիներ կարող է իսկությունը հայտնեն, բացատրեն զենքի օգտագործման դեպքում եղած հետևանքները, որ ավելի ազդեցիկ լինի:
Ազատությունը դրանով չի արտահայտվում: Եթե դուք ամեն անցնողից հետո մեկնաբանություններ չանեք, կենդանական ձայներ չարձակեք, մենք չենք մտածի, որ ձեր ազատությունը ու արտահայտվելու իրավունքը ինչ-որ մեկը  սահմանափակել է: Ինչևէ իմացեք, որ դուք սև պատյանով պաշտպանված չեք, ու հաջորդ անգամ ձեր նկատմամբ այդպիսի վերաբերմունք կցուցաբերեն ձեր նմանները: Այ այդ ժամանակ կզգաք տհաճությունը և զարմանքը, զզվանքը դեպի ձեր նմանները:
Հետո էլ կասեն, թե Հայաստնը եվրոպական երկրներին է նմաննվում, թե մարդիկ մտածելակերպով եվրոպացիներին են նմաննվում: Հնարավոր է՝ մայրաքաղաքում, բայց ուրիշ քաղաքներում, գյուղերում երկար ժամանակ կպահանջվի..

Կիսատոն ձայնով

Տասնյակ զույգ աչքեր ուղղված են իմ կողմը: Նրանցից շատերը զզվանք են պարունակում, շատերը՝ ատելություն, ավելի քչերը՝ անտարբերություն, մեկ-երկուսը՝ հարազատ ջերմություն: Անսովոր վստահությամբ դուրս են թռչում անգիր արված բառերը, որոնք դարձել են այս երկու օրվա իմ անբաժան ընկերները: Դուրս են պրծնում, ազատվում իմ անհիմն կապանքներից: Նրանք ինձ չդավաճանեցին որոշիչ պահին, բայց և դժկամ ու նեղացած ձևացան, թողեցին, որ ամենը ինքս կարգավորեմ: Հասկացա, ընդունեցի.

Այս օրը

Վառ կանաչը համոզում է սթափվել, բացատրում է, որ բույսերի արթնանալու ժամանակն է: Ես իրավունք չունեմ առանձնանալ մնացած կանաչներից, պիտի կլանեմ վիրավորանքը, սուտը ու կեղծիքը՝ որպես արեգակնային էներգիա:
45 րոպե պատուհանի մոտ՝ ծառի ճյուղին թառած ճնճղուկ-սոխակի անսովոր ծլվլոցը  տեղափոխում է իրական կյանքից  ուրիշ հարթություն՝   ազատություն: Կապույտ երկինք եմ բարձրանում անտեսանելի թելով կապված, մոտենում եմ նրան, ցանկանում շոյել կապույտ բամբակը՝ ընդհատված սպիտակ հետքերով: Ձեռքս սահում է, ընկնում է՝ այդպես էլ չհասնելով այնտեղ:  Վերջ, իջնում եմ. մաթեմատիկական ճոճանակ. անվերջ երկար, չձգվող, անկշիռ թելից կախված նյութական կետ և երկրագունդ: դասը ավարտվեց: Գրքերը գնում են գրքատար պայուսակի մեջ: Քայլերը ուղղված են դեպի կիսաբաց դուռը, որին վերջինը ես եմ տեսնում այսօր: Նույն խոտերը՝   գլուխները հառած թափառական արևի կողմը. տրորում եմ, անցնում: Շենքեր՝ կարծես իրարից նեղացած ու երեսները միմյանցից թեքած: Չորացած ջրափոս՝ էլի դիմակավոր. արև է՝ նա ոչինչ է, անձրև է՝ վտանգավոր ու կեղտոտ: Տուն: Դուռ: Ու վերջացավ այս օրը.

Պատահական հանդիպում

Նրանք ամեն օր զրուցում էին, կարելի է ասել՝ ամբողջ օրը միասին էին լինում, սակայն միասին վիրտուալ կյանքում: Հիմնականում վիճում էին, հետո հերթով արդարանում,  զիջում միմյանց: Նինայի համար Լուկան կարևոր էր, նա դարձել էր նրա առօրյայի անբաժան մասնիկը: Լուկայի յուրաքանչյուր բառը Նինայի ուղեղում ենթարկվում էր մանրազնին վերլուծության: Ամեն անգամ այդ վերլուծությունը բերում էր այն հարցին, թե ինչու է նա իր հետ շփվում, ընդհանրապես սեղմում իր անունին և նորից ու նորից գրում: Միակ բացատրությունը այն էր, որ ինքը Լուկայի պատկերացումներում չի համապատասխանում իրական Նինային և եթե երբևիցե նրանք հանդիպեն Լուկայի պահվածքը անշուշտ կփոխվի, թեև նրա համար այդ հանդիպումը շատ ցանկալի էր և տհաճ մեկտեղ: Լուկան տանջում էր Նինային իր ամեն կատարած գործողությամբ: Կարծես թե Նինան հասկանում էր, որ իրեն շրջապատող մարդկանց համար ինքը ընդամենը միջավայրի անորոշ մասնիկ է, ամենօրյա "ինչ կա չկայի" գերի:
    Թե Լուկայի պահվածքը, թե իր ընկերների պահվածքը ցավեցնում էին Նինային, նա ընդամենը ուզում էր նկատված լինել այն պահերին, երբ գեղեցիկ էր, երբ բարձր տրամադրություն ուներ և կարող էր շրջապատող մարդկանց պարգևել իր անհրապույր ժպիտները ու պահի տակ հայտնված երջանկության մի մասնիկը: Նինան իրեն համարում էր տգեղագույն աղջիկը իր շրջապատում, նրա համար իր ամեն ինչն էր թերություն, և իրեն ուղղված գեղեցիկ և հաճելի խոսքերը թվում էին շողոքորթության լավ միջոց կամ ուղղողի կողմից լավ քողարկված սուտ: Սակայն նրա կողքին ուրիշ էր... Նրա կողքին նա առաջինն էր, կատարյալը և հաղթողը... Իսկ մնացածի համար վերջինը, ավելորդը...
    Նրանք  տարբեր քաղաքներից էին: Մի քանի կիլոմետրեր էին բաժանում նրանց: Եվ այնպես ստացվեց, որ Նինան պետք է գնար մի քաղաք, որին հասնելու համար պետք էր անցնել  քաղաքով, որտեղ ապրում էր Լուկան:
   Ձմռանը, անտանելի ցրտի պայմաններում Նինան ճանապարհ ընկավ: Հանգստանալու համար մեքենան կանգնեց Լուկայենց քաղաքում, սակայն Նինան չգիտեր, թե ինչ քաղաքում է: Նինան քայլում էր անծանոթ քաղաքի սառցակալած փողոցներով: Մարդ չկար և դա զարմանալի չէր: Ձմեռային սառնաշունչ և մռթնած եղանակ էր, ու եղած մարդիկ էլ միմյանց չէին նկատում, քանի որ զբաղված էին տաքուկ տան ու թեյի մասին մտքերով: Դանդաղ քայլերը հեռացրեցին Նինային մեքենայից:
-Դու՞, - հանկարծ լսվեց անծանոթ տղայի զարմացած, շփոթված, գուցե հիասթափված ձայնը:
  Ձայնը անսպասելի էր, և դրան հետևում է Նինայի արձագանքը՝ հետևից ուղղաված ձայնին: 180 աստիճանով պտույտը  ապշեցրեց նրան: Նա կանգնած էր զարմանքից քարացած: Լռություն...
Նա առաջին իսկ վայրկյանից հասկացել էր՝ ով է իր դիմաց կանգնած, բայց իրեն հիմարի պես պահեց. ձևացրեց, թե չի ճանաչում այդ տղային, որը փորձում էր բացատրել.  թե ով է ինքը, պատմում էր նրանց զրույցները և դեպքեր, փոխարենը ստանալով "Կներեք, ես շտապում եմ", "Ես Ձեզ չեմ ճանաչում", "Խառնում եք մեկ ուրիշի հետ"  և այլ նմանատիպ արտահայտություններ ու մատնում իրեն ափոսոսանքով և ցավով լի, գետնի վրայով վազող, կիսաթաց աչքերով:
-Կներեք, երևի իրոք շփոթել եմ, բայց մեկ է շատ նման եք, շատ, ևս մեկ անգամ. կներեք, - ասաց շփոթված  գեղեցկադեմ տղան և արագ քայլերով հեռացավ դեռ նույն տեղում գլխիկոր կանգնած Նինայից:
Նրանք հանդիպեցին և ինչ...?
Լուկան շարունակեց իր սիրելիի  փնտրտուքները, իսկ Նինան մեղադրեց  իրեն ամեն ինչի համար. որ ճանաչեց Լուկային, որ համաձայնվեց գնալ այդ ճանապարհը, որ ընդհանրապես խաբեց իրեն և նրան:

Երկինք էի ուզում..

Հետաքրքիր ու առեղծվածային է փոքրիկ ու անմեղ երեխաների յուրաքանչյուր բառը, քայլը և հայացքը: Ես մտածում էի, որ փոքր ժամանակ այդքան էլ հետաքրքիր ու աշխույժ երեխա չեմ եղել,  չեմ զարմացրել եկած հյուրերին իմ ֆենոմենալ խելացիությամբ: Դե հիմա էլ եմ այդպես մտածում, բայց երբ այսօր ինձ ասացին, թե մանկապարտեզում  ինչեր եմ արել՝ արդեն հետաքրքրեց: Մեկ-մեկ ստիպում եմ պատմել, թե ինչպիսին եմ եղել, ինչեր եմ արել: Շատ բաներ են պատմել, բայց մեծամասամբ ես հիշում եմ իմ մանկությունը՝ 2 տարեկանից սկսած :Դ Չեք հավատա, բայց դա այդպես է: Ահա այդ պատմություններից մեկը.

Բոլորի համար խելոք, ինքնամփոփ ու քչախոս փոքրիկ աղջնյակի համար մի առանձնահատուկ հաճույք էր ներկայացնում խորանալ իրերի ու գույների մեջ, հասկանալ նրանց ասելիքը ու բացահայտել իրեն շրջապատող աշխարհը իր բոլոր հրաշքներով ու մութ անկյուններով: Նկարելը այդ բացահայտման մի մասն էր կազմում: Նա նկարում էր իր պատկերացրած աշխարհը ու համեմատում իրականում եղած աշխարհի հետ: Դեռ այն ժամանակ նա քիչ բան գիտեր, թե ինչ է ասված "կյանք", "շրջապատող միջավայր", "աշխարհ", նրա համար դրանք սահմանափակ տարածություններ էին, որոնք հեշտությամբ կարելի էր փոխարինել մեկը  մյուսով՝ այսինքն տարբերություն չկար դրանց մեջ:
Երկինք ու հող. ահա այն սահմանները, որոնք դրված էին այս հասկացությունների համար:
Ամեն օրվա նման նա առավոտյան 9:00  գալիս էր մանկապարտեզ, լուրջ լուրջ խոսում խաղալիքների թեմայով, հետո նախաճաշում, որը այնքան էլ չէր սիրում, ուղղակի ընդունելի չէր նրա համար տնից դուրս ուտելը, այդքան երեխաների ու մարդկանց  մեջ: Հետո գալիս էր հանգստի ժամը, բոլորը պետք է քնեին, բայց այդ օրը նա խնդրեց դաստիարակչուհուն մնալ ու մի քիչ նկարել: Աղջիկը չէր խանգարի իր ընկերներին, հետո էլ՝ նա միշտ լսել է իր ասածները, այդ անգամ կարելի էր:

Անմեղ դրսից, մեղավոր ներսից..

Ըհն հենց մեղավոր, հենց սխալ գործած, հենց ծանրացած այդ մեղքով:
Ընդամենը մեկ տարի առաջ ընդհանրապես այլ կերպ էր ընթանում իմ օրը: Հոգնում էի, վատ էի զգում, զայրանում էին վրաս, միևնույն էր՝ ես ինձնից գոհ էի:
Մտածում էի, ու այդ ամենը ոչինչ էին թվում այն ինքնազգացողության առջև, որ առաջանում էր, երբ տեսնում էի աշխատանքիս արդյունքը՝ թեկուզ դա հեշտ չէր տրվում: Մտքերս, խոսքերս, երազներս վերաբերվում էին մեկ թեմայի. դաս : Նորմալ մարդ էի կարճ ասած, նորմալ աշակերտ: Ու այդ աշխատասեր ու ինքն իրեն տանջել սիրող աշակերտի կարգավիճակում հանգիստ ու հարմարավետ էր, պետք չէր ավելորդ բացատրություններ տալ ուշ ժամի քնելու համար,  դասի կեսը երազներում լինելու համար. դաս էի անում, ուրիշ ոչինչ:  Դա գիտեին բոլորը և միայն մի քիչ բացվելու նախատիքներն էին խանգարում, սակայն, դրանց էլ էի արդեն սովորել:
Հիմա, հիմա կարծես քիչ բան է փոխվել, բայց դա դրսից, կողքից է այդպես երևում, բայց ես զգում եմ իմ մեջ այդ փոփոխությունը, որը ինձ դուր չի գալիս, որը վախեցնում է ինչ- որ տեղ:
Երբ զգում ես քո թուլությունը, զգում ես, որ դա լոկ մաքուր թերություն չէ, որ կամքի ուժի բացակայություն է, այ այդ ժամանակ գլուխդ կախում ես ու մեղավոր լինելու զգացումը սկսում է տանջել, կրծել քեզ: Ոչ մի արդարացում չի ընդունվում, ոչ մի բառ չի փոխարինում այդ զգացողությանը, ոչ ոք և ոչինչ:
Պետք է վերադառնալ, պետք է այս ժամանակավոր դիմակը դեն նետել ու վերցնել սեփականը, մշտականը, քանի որ այն այլևս պետք չէ, չարդարացրեց իրեն, այլևս հերիք է !!!!