суббота, 22 июня 2013 г.

Փողոցի երկու կողմերը..

Ամեն օր  երթուղայինում "շախմատի ձի" դառնալու փոխարեն  ինձ  նվիրում էի` հետաքրքիր պատկերներով, պետքական պարզաբանումներով ու  գիժ մտքերով 40 րոպե, որը առանց սիրելի երաժշտության թերի կլիներ: Չափազանցրած չեմ լինի, եթե ասեմ, որ այդ  ճանապարհը  իմ ամենասիրելին է` իր անցյալի պատմություններով, խառնված մտքերով ու ուղղակի մեքենայացված քայլերով:
Ճանապարհի մի մասում բարձր, խիստ, մուգ գունավորված ծառերը  պաշտպանում են երկու կողմից` տալով մտքերին ավելի բարձր տիրույթներում սավառնելու հնարավորություն, թողնելով վերցնել պահանջված ազատությունը ու կորցնել քայլերի մինչ այդ պահած հաշիվը: Ավարտվում է խիստ ծառերով սահմանազատված ճանապարհահատվածը ու սկսվում իրականության սիրունիկ արտացոլումը քաղաքի մի փոքր հատվածում: 

Մի փողոց` կարծես թե վազելու ու դրա ժամանակ մի լավ գժվելու համար հատուկ նախատեսված: Եթե բախս բերի, մեքենա չի անցնի ու հնարավորություն կունենամ դիտարկումներս փողոցի հենց կենտրոնով քայլելիս անել: 

Ինչպես միշտ` ճանապարհիս հանդիպում է կանաչ գույնի այն մեքենան, որի մակնիշը ես այդպես էլ չսովորեցի ու իր զիգզակաձև շարժումով, ստիպում ինձ անցնել փողոցի մյուս կողմը: Իսկ փողոցի մյուս կողմում ինչ կա՞ 
Պատասխան` Ամեն ինչ, ինչ պակասում է մյուս կողմում:

Ավերակ մի տուն, որի տանիքը հազիվ է իր ծանրության ու բնության բոլոր "նվերների" հետ պայքարում, ներսում իրենց տանտիրոջ նման բողոքավոր ու միաժամանակ խեղճացած աչքերով կենդանիներ, անընդհատ  կետիկավոր ֆոն ստեղծող մանր-մունր միջատներ, մի երկու  կիսաքանդված մահճակալ ու  անմիջապես դրանց կողքը մի սեղան ամանեղենը վրան, որոնք զարմանալիորեն մաքուր են (չնայած ինչով պիտի կեղտոտվեին): Միջատներին ցրելով տեսնում եմ մահճակալի մեջ երկու փոքրիկների, որոնց  փոքրիկ դեմքերիի վրա պարզ երևում էին հյուծվածության նշանները: Ծանր օդից ազատվելու համար վերադառնում եմ սիրելի փողոցը: Կիսավեր տան կողքի փոքրիկ պարտեզում, որտեղ գլուխները կախ  կանգնած են մի երկու գունատ ծաղիկ, որոնք գոնե մի քիչ գունավորում են կիսավեր տների մռայլ պատկերը, վիճում էին  երկու փոքրիկներ: Ուշադիր նայելուց հետո, զգացի ինչ-որ վանող տարբերություն նրանց միջև. առաջինը հագած էր կոկիկ, մաքուր հագուստ, մաշկից և ընդհանուր տեսքից երևում էր, որ ուրիշ պայմաններում է մեծացել, քան մյուսը, որի շուրջը պտտվում էին այն կետիկավոր ֆոնն ապահովող միջատները: Նրա դեմքին դեռ մնացել էին երեկվա ցեխակռվից հետո մնացած հետքերը, ձեռքերը կրում էին ամենօրյա արդեն սովորական դարձած կեղտի շերտի մուգ գունավորումը: Ինձ տեսնելուց հետո նրա հայացքը կանգ առավ ձեռքիս տոպրակի մեջի խնձորների և հաց-թթվասեր զույգի վրա: Ավելորդ չմտածեցի էլ, մի քիչ հետո դրանք նրա  մոտ էին և նա արդեն վազում էր համեղ նվերը մայրիկին ցույց տալու համար: Իսկ մյուսը` գնացել էր արդեն անհետաքրքիր պատկերից ձանձրանալով: 
Գլուխս թեքեցի ու այ քեզ հրաշք~
Լուսավորություն, մաքրություն, քարե շենքեր: Մի քիչ հետաքրքրվելուց հետո, իմացա, որ այդ շենքերը կառուցված են հատուկ բանկային աշխատողների ընտանիքների համար: Արդեն պարզ էր, որ  մաքրությամբ տարբերվող այն երեխան, այդ շենքերից էր ու իր համար ուղղակի  խաղընկեր էր գտել փողոցի մյուս կողմում` ցեխի, իրական աշխարհի մի ուրիշ տարբերակում: 

Մի քանի քայլ ևս ու հասկացա, որ փողոցի երկու կողմում տիրողը ուղղակի 10-0 հաշվից էլ անարդար էր:  
Ինչի՞ եմ սիրում այս ճանապարհը: Որովհետև  զգում եմ կյանքը այստեղ` իր անհավասարության դառը  երանգով, իր իրական ու անիրական գույներով, կետիկավոր ֆոն ապահովող միջատներով ու  իրական, բայց կեղտոտ աշխարհում մաքուր մտքերով ընկեր փնտրող, բամբակների մեջ մեծացող  այն երեխաներով, ովքեր կողքից են ծանոթանում իրականությանը: 


пятница, 21 июня 2013 г.

Չէ, իրանց մոտ կարմիրը արգելված է

Ներկայացնում եմ գործի բերումով  իմ և 14-ամյա մի տղայի զրույց, որի երազանքն էր դառնալ օրենքով գող։ Հատվածը կլինի առանց իմ կողմից որևէ մեկնաբանության։


- Ինչո՞վ ես զբաղվում օրվա ընթացքում
-Դե, կինոներ եմ նայում, հետո տենց էլի
- Լավ, իսկ ո՞րն է վերջին ֆիլմը, որ նայել ես
-Բայեվիկ էր է մի հատ, որ անունն ասեմ հաստատ կհիշեք։ Բայց չեմ հիշում
-Ի՞նչ էր կատարվում այդ ֆիլմում
-Ոչ մի բան էլ չէր կատարվում։ Մենակ իրար էին տալիս
-Լավ, բա ո՞վ էր գլխավոր հերոսը
-Մի հատ ուժեղ տղա էր։ Ինքը սաղից ուժեղ էր ու բոլորը իրան "չեստ" էին տալիս
-Հաա։ Բա ֆիլմի ո՞ր մասը ամենաշատը դուր եկավ քեզ
-Դուրս եկա՞վ: Հա՛, հիշեցի։ Էն որ էտ գլխավոր հերոսը սենյակա մտնում, բոլորը կանգնում են, բայց մեկը կար, չկանգնեց ու էտ գլխավոր հերոսը ջղայնացավ, հարցրեց ինչի չկանգնեց։ Էն մյուսն էլ ասավ, որ ինքը ովա, որ "չեստ" տա իրան։ Էդպես, խոսալով չհասկացան իրար, սկսին խփել-մփել իրար։ Սենց սաղ արյուն էր... Վերջում պարզա էտ գլխավոր հերոսը էն մեկին գետնին հավասարեցրեց ու հաղթեց։ 
-Քեզ դու՞ր էր գալիս էտ կռիվների, արյունոտ կադրերի պահը։ Կուզեի՞ր էտ գլխավոր հերոսին նմանվել։
-Հա, բա ոնց չէր դուրս գալիս։ Հա, կուզեի իրան նմանվել։ 
-Իսկ, ինչո՞վ
-Դե էտ ուժով, միանգամից չբռնկվելով, լավնա էլի։
-Ինչ-որ քայլեր ձեռնարկու՞մ ես  իրան նմանվելու համար։
-Հա, "Бои без правил" եմ պարապում
-Ասեցիր, որ մի ժամանակ երազում էիր "օրենքով  գող"  դառնալու մասին։ Ինչի՞ հետ կանգնեցիր երազանքիցդ։
-Հա, մի ժամանակ հա, բայց հիմի չէ։ Դե իրանց մոտ կարմիրը արգելվածա, հետն էլ իրանք չեն կարող ամուսնանալ։ Իսկ ես պիտի ամուսնանամ։ 
-Շատ լավ, բացի ֆիլմեր դիտելուց ի՞նչ ես անում օրվա ընթացքում
-Հեչ մի բան էլ չեմ անում, էնա սաղ օրը կռիվների մեջ ենք։ 
-Վայ, ինչի՞ համար եք կռվում
-Դե սաղ էտ աղջկեքն են էլի, իրանց լավ չեն պահում, արդյունքում մենք ենք տուժում
-Դուք ինչի՞ եք տուժում
-Դե որ խելոք չեն պահում իրանց, ուրիշ տղաներն էլ լավ չեն խոսում, մենք էլ գնում ենք պաշտպանում ենք։ Էդպես չենք հասկանում իրար, կռիվա դառնում։
-Բա աղջիկներին չե՞ք հարցնում տեսնեք ինչի իրանց խելոք չեն պահում կամ մի հատ իրականությունը իմանաք։
-Դե ինչ իմանանք դրանցից, մեկա աղջկա խոսքը "ասնավանի" չի։
-Բա որ էդպես եք կարծում, ինչի՞ եք գնում այդ նույն աղջիկների համար կռվում
-Ա՛, շուն գել մեր աղջկեքն են, բա ի՞նչ անենք։

вторник, 4 июня 2013 г.

Դեպի բաց կապույտ թիթեռնիկները...

Խիտ անտառների ու  ժայռերի սահուն հաջորդականությունը, լեռների մեջ փորված քարանձավները, որոնք հայոց պատմության  զենքով ու կռիվներով լի շրջանների կենդանի, բնության տեսքով վկայություններն են, ստիպեցին հիշել իմ՝ առանց զենքի ու արյունի պատմությունը.. Հաշվիչի վրա արտածվող ու վայրկյանը մեկ ավելացող գումարի հաշվի թարմացումներին զուգահեռ աչքերիս առջև պատկերանում են այդ պատմության էջերը.. Այնտեղ ես էի, այնտեղ, կարծես թե, դու էիր, նրանք էին՝ կասկածով լի աչքերով կանգնած մեր առջև: Աչքերս փակել էի ու քամու հարվածները հաճելի ապտակներ էր հասցնում ու երաժշտության տակտի հետ միասին  ժամանակի մեջ անցյալ էի տեղափոխվում, ափսոս՝ առաջ գնալ չէր ստացվում: Նույն այդ քամին էր, որ հավաքեց այն թրվռող մտքերը, հասկացումները, որ այսքան ժամանակ քաոսային շարժվում էին մտքերիս տոպրակում: Հավաքեց ու հասկացրեց, որ պատմության այդ էջերը լցված են աներևույթ լույսով, դեղին թիթեռնիկներով ու վարկով ժպիտներով:
Հետաքրքիր զգացում է, գիտեք: Կարծես նոր ավարտածս  գեղեցիկ պատմվածքը ստացել էր իր սպասված արդյունքը ու բավարարել էր ընթերցողի՝ իմ սպասելիքները: Ու դրան հաջորդում է բնական զգացողություն. կարդալ հաջորդ գիրքը՝ այդ նույն հեղինակի գրչին պատկանող: Հեղինակը, իմ մի քիչ աննորմալ պատկերացումներում այն նույն՝ ալեհեր, բարի աչքերով ծերուկն է, որը տարբեր կյանքեր է գրել ու նկարել: Ու չգիտես ինչի, այդ նույն պատկերացումներում ալեհեր պապիկը չի հասկանում հայերեն ու ինձ միշտ հետաքրքիր է լինում նրա հետ մտքերով փոխանակվել, քանի որ նրա նախադասությունները միշտ կազմված են լինում աշխարհի շատ ու շատ լեզուներով բառերից: Զարմանալին այն է, որ ես լրիվ հասկանում եմ այդ օտար լեզուներով արտահայտած մտքերը: Անցնում էի սպիտակ չղջիկներով լցված թունելով ու զրուցում սպիտակահեր ծերունու հետ: Նրան պատմեցի նոր առաջացած զգացողության ու կանխազգացողության մասին. նոր պատմության սկզբի կանխազգացման ու ազատության զգացման մասին: Նոր պատմություն? Հահ, դժվար թե: Բայց ծերուկը հաստատեց կանխազգացումներս, պատմեց, որ իր պատմության մեջ հերոսուհու լուսավոր մտքերի հետևում թաքնված էր լուսավոր մի պատմություն՝ լի դեղին կամ արդեն բաց կապույտ թիթեռնիկներով, բնության մաքուր մթնոլորտով ու արդարության ներկայիս համար տարօրինակ զգացողությամբ:
Ծերուկի հետ խոսակցությունը այնքան էր ընկղմել իր մեջ, որ չէի հասկացել, թե ինչպես էինք հասել անկանոն դասավորված, թափառական գետի խշշոցով լցված մի քաղաք: Մի քիչ շրջելուց հետո, հարազատության մի զգացում պատեց: Այս անկանոն դասավորված շենքերով, չգործող գործարաններով ու ավերակ դարձած շինություններով քաղաքը ինչ-որ բան է թաքցնում... 

четверг, 16 мая 2013 г.

Սոված շների օրերից..

"Առաջիկա մի քանի օրերին սպասվում են տեղումներ` անձրևների և կարկուտների տեսքով..", - հաղորդեց  եղանակի տեսություն  վարող ժպադեմ աղջիկը:

Կենտրոնական փողոցի վրա իրար կողք շարված մթերային խանութներից մեկում անգործ
նստած էր խանութի արևածաղիկից անխնա օգտվող վաճառողուհին: Առանց աչքերը հեռուստացույցի էկրանից շեղելու  հաստատուն պարբերությամբ  "չռթում" էր արևածաղիկի հատիկները, մտնող-գնացողին տալիս էր մի տուփ ծխախոտը կամ էլ մի հատ թթվասեր, մի հատ հաց զույգը ու էլի անցնում իր հիմնական գործին` արևածաղիկի սպառմանը և սերիալախառը լուրերին հետևելը: Դատարկությունը բացատրվում էր մեկ բանով. դուրսը անձրև էր գալիս` իր խշշոցով ու տկտկոցով: Անձրևից ծեծվող փողոցներով մեկ վազում էր, մեկ դանդաղ քայլում ցրտից ու անձրևից սրսռթացնող մի շուն: Թրջվել էր մինչև ոսկորները, ինչ-որ բան անելու անկարողությունից իր կողմից չսիրված կատվի մլավոցներ էր արձակում: Չգիտեր ինչ աներ..
Անձրևի սառը կաթիլները  հարվածում էին անընդհատ, խանութի կամ ինչ-որ շենքի ծածկի տակ էր մտնում, բայց էդտեղ էլ մարդիկ էին պատսպարվում: Ոնց կլիներ իրենց հետ մի կենդանի էակ էլ պաշտպանվեր անձրևից: Լույս է տեսնում ու կամաց արագացող քայլերով մոտենում դրան: Խանութներն էին, որոնցից շատերը արդեն փակ էին: Մոտեցավ, առջևի ոտքերը դրեց աստիճանների վրա ու թաց աչքերով երկար ժամանակ նայում էր այդ լուսավոր, տաք, ուտելիքներով ու մսի կտորներով լի աշխարհը, որտեղ չկար այդ չար անձրևը, չկար սառը քամին: Մի քայլ էլ առաջ ու հնարավոր է նա մտնի այդ աշխարհ: Մեկ աստիճան էլ բարձր ու..
- Յա յա յա, եկել, մտել էս խանութս, որ ի՞նչ անես: Գնացիր էստեղից, կեղտոտ շուն, - բարկացած ձայնով ու կտրուկ շարժումներով քշեց շանը արևածաղիկ "չռթող"  մեծածավալ կինը:
Նա էլի դրսում էր, էլի անձրևի տակ, որը պիտի շարունակվեր դեռ մի քանի օր էլ ու Աստված գիտի ինչքան գիտի կենդանի կմնա մինչև արևի գալը, թե կսատկի մի էսպիսի օր` ցրտից, սառը անձրևից ու սովից...

четверг, 18 апреля 2013 г.

No comment!

Տարիներ, ամիսներ, շաբաթներ, հետո օրեր, ժամեր, րոպեներ ու միլիոնավոր վայրկյաններ..
Անցել էր մոտավորապես այսքան ժամանակ:
Անգույն դասերից հետո, հակառակի պես գունավոր գրքերը արդեն "թոշակ" պահանջող պայուսակը խցկեց, լսարանի սեղանների վրայի փորագրությունները ուսումնասիրեց ու ոչ մի հետաքրքիր բան չգտնելով` վրան գցեց գարնանային կամ աշնանային վերարկուն ու լսարանի 4 պատերին` կիվիճից գունափոխված գրատախտակի, դաժան գրիչների, մեխերի կամ մկրատ-դանակներին զոհ գնացած սեղանների ու էլի մի լիքը դասային իրերի հետ մենակ թողեց:
Քայլելը անհարմար էր, մի բան աղմուկ էր առաջացնում: Մի քանի քայլ անելուց հետո անհարմարության մեղավորը ինքնաբացահայտվեց: Դա մի գունափոխված թղթի կտոր էր, որ ընկավ վերարկուի գրպանից, որովհետև դնողը երևում է չէր ցանկացել, որ դա այնտեղ երկար մնա: Հետաքրքիր էր..
Քայլերը դանդաղեցին, նստեց գարնանային փոփոխական արևից տաքացած քարի վրա ու աչքերը դանդաղ քայլք սկսեցին անկկանոն ձեռագրով գրված տողերի վրա.

§... Վերջապես համարձակվել եմ գրել: Չգիտեմ երբ կհասնի սա քեզ, չգիտեմ ինչ կանես դու նրա հետ, չգիտեմ կկարդաս, թե առանց կարդալու կգցես աղբը կամ միգուցե չկարդաս, պահես  գրքերիդ մեջ, չգիտեմ.. Այն ժամանակ, ես.. այն ժամանակ, ես, ես, ես չէի հասկանում ինչ էի անում: Դու հիմա ժպտում ես? Մի շտապիր..Այս աշխարհում ոչ մեկ չի ժպտա, երբ իմանա, որ մեկի նախադասություններում, մտքերում եղել է լոկ միջոցի անուղղակի խնդիր, այլ ոչ թե նպատակի պարագա, ինչպես որ կարծում էր: Ուր է այն ժպիտը? Չկա...
Հեշտ միջոց էի իմ համար ընտրել. անտարբերություն, առանց մեկնաբանության թողնել բոլոր հարցերդ, բոլոր բառերդ, տողերդ: Մի խոսքով No comment: Տեսնում էի, որ ամեն անգամ բառերիցդ հետո լոկ լռություն լսելուց, գլուխդ անօգնական կախում էիր, մի անգամ լավ չէիր թաքցրել արցունքիկը, որ ես ուզում էի տեսնել: Ուզում էի տեսնել, որ ինքս իմ մեջ ոչ ոքի լինեի, որ մեկն էլ իմ պատճառով ցավեց, որ մեկն էլ իմ պատճառով բաց թողեց այդ արցունքիկներին, որ մեկն էլ իմ պատճառով.. Վրեժ էի լուծում իմ հավատին: Հա, համարձակվել եմ գրել, որ թեկուզ տարիներ հետո իմանաս, որ իզուր ես տանջվել, իզուր ես մտածել, իզուր ես զգացել, իզուր ես ամեն ինչ արել իմ համար: Մի հիմարի, որ իրեն դրել էր ազգի հերոսի տեղ ու ուզում էր մարդկանց միջոցով մարդկանց մոռանալ: Հասկանում եմ, հիմա մտքովդ ինչ ասես որ չի անցնում, բայց.. Բայց կներես: Ես գիտեմ, որ ազնիվ չէր:
                                                                                                   
                                                                                                    Քո մեղավոր Լուկա¦
                                                                                                             

воскресенье, 14 апреля 2013 г.

Նրանք մեկ երկուս էին..

Քայլում էին երկուսը: Մեկը ժպիտն էր, մյուսը՝ արցունքը: Նրանք միշտ միասին էին: Սիրում էին քայլել իրար հետ ու քննարկել միայն և միայն սրտային հարցեր կամ էլ իրանց ոչ այնքան հասանելի քաղաքականություն կոչվող ռազմադաշտը, թեման, կյանքը: Երկար ճանապարհներ գնալու համար նրանց մոտ միշտ էլ կգտնվեին անվերջանալի թվով թեմաներ լռությունը խախտելու համար: Ժպիտը միշտ խրատում էր Արցունքին՝ ասելով, որ նա դոմինանտ է դարձել իրենց զույգում, իրեն ձայնի ու աշխատելու իրավունքից զրկել է:
Համաչափ քայլեր, իրար հերթ չտվող խոսքեր, Արցունքի մի քանի  սանտիմետրանոց առավելությունը Ժպիտի համեմատ ու գժական երաժշտության մշտական ներկայությունը... Ահա, թե ինչերով էին համեմված այդ երկուսի կամ կարելի է նաև ասել մեկում երկուսի զբոսանքները: 
Ժպիտը աշխատում էր "Ուրախությունների և զգացմունքների" նախարարությունում, իսկ արցունքը նրա օգնականն էր՝ մի քիչ բարձրահասակ ու նիհար: Ժպիտը պակաս աշխատասեր չէր արցունքից, ուղղակի շատ դեպքերում նրան էր թողնում ավարտին հասցնել աշխատանքները, իսկ երբեմն էլ տեղ-տեղ փոքրիկ թղթաբանությունն էր հանձնում իր բարձրահասակ օգնականին:
Նախարարության շենքը սովորական քառակուսի շենքերից չէր: Դա բաց գույնի քարից, կարճ վարսերով ու չընդգծված դիմագծերով աղջնակի դեմքի տեսք ուներ: Տարօրինակը այն էր, որ արցունքը և ժպիտը աշխատում էին տարբեր բարձրությունների վրա. Ժպիտի աշխատասենյակը ներքևի հարկերում էր, այտաշրթունքախառը տիրույթներում, իսկ Արցունքը միշտ վերևներում՝ չնայած, որ օգնականի պիտակն էր կրում, նա նայում էր բոլորին մեծ պատուհաններից, որտեղից բացվում էր աշխարհի մի հիանալի տեսարան:

Նրանք մեկ երկուս էին, երկու մեկ: Նրանք սիրելիներ չէին, քույր ու եղբայր չէին, նրանք բարեկամներ չէին, նրանք նեկ երկուս էին՝ իրարից անկախ, իրարից անբաժան:

Երբեմն Ժպիտը և Արցունքը միաժամանակ էին աշխատում: Դա լինում էր այն արտակարգ դեպքերում, երբ վերևներից երկուսի աշխատանքը միաժամանակ էին պահանջում, երբ քարե կառույցը պետք էր կենդանացնել, պետք էր, որ ինչ-որ անծանոթ "Ներաշխարհ" կոչվող աշխարհը տակնուվրա լիներ որոշակի պահերի: Ամեն անգամ Ժպիտն ու Արցունքը իրենց զբոսանքների ժամանակ սկսում էին բանավիճել, թե որտեղ է "Ներաշխարհը", իրենց աշխարհից վերև, ներքև, աջ, թե՝ ձախ:

Նրանք մեկ երկուս էին, մեկը Ժպիտը, մյուսը՝ Արցունքը, իրարից անկախ, իրարից անբաժան, իրարով պայմանավորված ու  փոփոխական...